Hereke Halısı Artık Çin’in Markası Oldu!..

Bir kültür, bir tarih daha elden gidiyor. Baklava, yoğurt, leblebi gibi birçok ürünü komşu ülkelere kaptırmakla karşı karşıya kalan ülkemizin bir değeri daha elden gitti. Ama bu sefer kayıp sadece ülkemize ve kentimize mal olmuş bir değerin adının tescili ya da kopyalanmasıyla sınırlı kalmadı.

TRAJİKOMİK OLAY
Çin, el dokuması kaliteli yün ve ipek halılarının diyarı Hereke`mizi klonladı. Dünyanın en ünlü saraylarının baş köşesinde serili olan Hereke halısını koplayan Çin, bunun üzerine bir de Hereke Sanayi Bölgesi kurdu. Ülkemizde ise değere sahip çıkmak yerine, tarihe geçecek olan trajikomik bir olaya imza atıldı.

ÇİN`E GÜN DOĞDU
Hatırlanacağı gibi 2008 yılında çıkarılan kanunla belde belediyeleri kapatıldı. Kapatılan bu belediyeler arasında Hereke de vardı. Herekeliler`in büyük tepki gösterdiği olay siyasi malzeme olarak kullanıldı ve bir tarihin adı kaldırıldı. Hereke isminin haritadan silinmesiyle Çin`e gün doğdu.

MADE İN HEREKE
Kentimizde resmi olarak Hereke diye bir yer kalmadı. Boşluğu değerlendiren Çin, Hereke halısı üretimine daha çok asıldı ve dünyadaki pazarı ele geçirdi. Hereke Halıcılar Derneği Başkanı Erhan Ör, “Çinliler halılarında `Hereke` adını artık yasal olarak kullanabiliyor. Çünkü bu isimle sanayi bölgesi kurdular.

OLANI YOK ETTİK
Artık etiketlerine de ‘Made in Hereke` rahatça yazabiliyorlar. Biz ise resmen Hereke ismini kaybettik. Biz var olanı yok ettik. Onlar ise Hereke`yi yoktan var etti. Belediyenin kapatılmaması, yaşatılması için bakanlarla görüştük ama sonuç alamadık. Çin de şimdi bunu fırsat bilerek atağa geçti” şeklinde konuştu.

GERÇEK DEĞİLLER
Çin`de üretilen halıların gerçek Hereke halısı olmadığını, o halıların Çin halısı olduğunu belirten Ör, “Hereke halısı elde yapılır ve yüzde 100 ipekle yünden üretilir. Çin`de üretilenler ise elde dokunmuyor. Makinede yapılıyor. Kullanılan malzeme de gerçek ipek değil. Ama işin uzmanı olmayan bunu anlamıyor.

HAKSIZ REKABET
Üstelik Çin`de ucuza mal edilen sahte Hereke halıları, yerli Hereke halılarıyla aynı fiyata satılıyor. Bu durum; tüketici cephesinde ciddi mağduriyet, üretici cephesinde ise haksız rekabet yarattı” diyerek üzüntüsünü dile getirdi. Türkiye`de 2 milyar dolarlık bir halı pazarı bulunuyor.

SİTEYİ DE ALDILAR
Kentimizin idarecileri her fırsatta Hereke halısının canlandırılacağını söyleniyor ancak gelişmeler aksi yönde seyrediyor. Pazarın yüzde 90`ı Çin`e kaptırıldı. Haksız rekabetten dolayı Herekeli halı üreticileri yok olmak üzere. Çinli internet tüccarları hereke.com`u da satın aldı.

100 BİN DOLARA
Hereke Halıcılar Derneği, hereke.com domainini satın almak istediğinde durumdan haberdar oldu. Hemen devreye giren dernek yöneticileri, uzun süren pazarlıklar sonucunda 100 bin dolara yakın bir ödeme yaparak Çinli tüccarların elinden www.hereke.com isimli internet adresini aldı.

NEREDEN NEREYE
Dünyaca ünlü el dokuması ipek Hereke Halısı için yüzlerce işyeri ve halı dokuma fabrikası bulunan ve yüzlerce kişinin istihdam edildiği Hereke`de ve kentimizde zaman içerisinde birkaç işyeri kaldı. Hereke`de 30 yıl önce 300 dükkan bulunurken bugün 6 dükkanın kalması halıcılığın geldiği noktayı gösteriyor.

3 BİN TEZGAHTA
Şu anda Han Halıcılık, Özipek Halıcılık, Öztürk Halıcılık, Ayyıldız Halıcılık, Ar Halıcılık, Gül Halıcılık ve Metin halıcılık ipek halı imalatı yapıyor ve birçok ülkeye ihraç ediyor. Kocaeli ve Hereke`nin birçok yerinde ipek halıcılık yapılırken 3 bin adet dokuma tezgahında halı dokunuyor.

200 KİŞİ KALDI
Ününü halılarıyla kazanan Hereke`de yaklaşık 15 bin kişi bu sektörden ekmek yiyordu. Şimdi yaklaşık 200 kişi ipek halı işleriyle uğraşıyor. Santimetresinde 100 düğümün bulunduğu ipek halı dükkanlarının yalnızlığı ise büyüdü. Artık yerlerini boş dükkanlar dolduruyor.

HALININ ÖZELLİĞİ
Çok ince ve çok değerli olan halıların bazılarında santimetre karedeki düğüm sayısı 400'ü geçiyor. Bu halılarda gül, karanfil, lale, erik ağacı motifleri çoğunlukta. Kimi halılarda çerçeve içine alınmış eski harfli yazılara ya da çiçek motifleri arasına yerleştirilmiş hayvan motiflerinden oluşan değişik kompozisyonlar da bulunur. Hereke halıları büyüklüklerine göre küçük yastık, yastık, seccade, karyola, kelle gibi değişik adlar alır.

EL DOKUMASI VE MAKİNE HALILARI
Halılar esas olarak el dokuma halıları ve makine halıları diye ikiye ayrılır. Makine halıları kendi içlerinde sadece kalitelerine göre çeşitlilik gösterir. El dokuması halılar ise kendi içlerinde antika halılar ve yeni imalatlar diye ikiye ayrılır. Yeni imalatlar da yine halının ipek, saf ipek veya yün oluşuna göre sınıflandırılıyor.

EN PARLAK DÖNEMİ
1970'li yıllarda özel sektörün ipek halıya yatırım yapmasıyla hızlanan sektör 1980'li yıllarda zirveye varmıştır. Fakat 1990'lı yıllarla birlikte gerek bazı kişilerin işin sanat yönünü bırakıp sadece para yönüyle ilgilenmesi, gerekse yurtdışında dokunan kalitesiz halıların Hereke Halısı adı altında piyasaya sürülmesiyle halıcılık sektöründe gerileme oldu.

DÜNDEN BUGÜNE
Hereke'de halıcılığa ilişkin ilk çalışmalar, 1891 yılında Hereke Dokuma Fabrikası'na Gördes, Demirci ve Sivas'tan getirtilen ustalarla başladı. Bu ustalar çevre köylerde bu sanatı öğretti ve halıcılık kısa sürede yaygınlaştı. Saray halıları ve yabancı devlet adamlarına armağan edilecek değerli halılar burada dokunmaya başladı.

HEREKE`DE PARLADI
Özellikle 1943'ten sonra Hereke halıcılığında büyük bir canlanma görüldü. Önceleri Gördes, Demirci türü halılar dokunurken daha sonra Uşak, Gördes, Bergama ve Saray halıları örnek alınarak özgün motifler oluşturuldu. Günümüzde 36 değişik yörede dokunan Türk halılarının en nadide örnekleri Hereke'de hayat buldu.

KALİTE VE GÖRKEM
1843'te dönemin padişahı Sultan Abdülmecit tarafından kurulan Hereke Fabrika-i Hümayun'dan günümüze dek, Hereke halısı, kalitenin ve görkemin simgesi olma özelliğini sürdürdü. Hereke halıları, geleneksel Anadolu halıcılığının yüzyılımızdaki sentezidir. Geçmişte Dolmabahçe, Yıldız, Beylerbeyi ve daha birçok görkemli sarayımızın bütün halıları ve döşemelik kumaşları Hereke'de dokunmuştur.

USTALARI GETİRİLE…
Saf ipekten veya pamuk çözgülük üzerine yünden dokunan Hereke halıları için imparatorluğun dört bir yanına haber salınmış; birbirinden yetenekli desinatörler, çiniciler, tespihçiler, dokumacılar saraya çağrılmış ve yoğun bir çalışmayla devrin bu estetik ustaları birbirinden güzel motifler tasarlamışlardır.